hỏi đáp từ trái tim (tái bản 2021)

Khi mới bắt đầu hành trình thực tập chánh niệm, quý vị thường sẽ có rất nhiều thắc mắc. Tuy nhiên, trước khi tìm kiếm lời giải đáp từ người khác, hãy thử dành thời gian ngồi lại với chính những câu hỏi đó. Quý vị sẽ bất ngờ khi nhận ra rằng, bằng cách nhìn sâu vào vấn đề và đón nhận chúng với lòng bao dung, quý vị có thể tự tìm thấy câu trả lời cho hầu hết các vấn đề của mình. Chúng ta thường có thói quen hướng ra bên ngoài, tin rằng trí tuệ và lòng từ bi phải đến từ một ai đó, từ Đức Phật, từ giáo lý của Ngài hoặc từ Tăng thân. Nhưng thực chất, chính quý vị là Phật, là Pháp, là Tăng.

Mục đích của cuốn sách này không phải để truyền giảng về đạo Phật. Việc tích lũy kiến thức về Phật giáo không giúp chúng ta giải quyết được những nỗi đau khẩn thiết. Điều chúng ta cần học là những phương pháp giúp chuyển hóa nỗi khổ đau của chính mình và tháo gỡ những khó khăn trong cuộc sống.

Một vị đạo sư thực thụ sẽ đưa ra những lời giảng dạy giúp chúng ta kết nối với sự sống và loại bỏ những định kiến, quan niệm sai lầm cũng như những thói quen cũ. Mục tiêu cuối cùng của một vị thầy thực sự là hỗ trợ đệ tử trong quá trình chuyển hóa. Một câu hỏi hay là câu hỏi mang lại lợi ích cho nhiều người. Vì vậy, chúng ta nên đặt câu hỏi từ sâu thẳm lòng mình, xoay quanh các vấn đề về hạnh phúc, khổ đau, thực tập và sự chuyển hóa. Một câu hỏi hay không nhất thiết phải dài dòng. Thiền sư Lâm Tế, một vị thầy nổi tiếng tại Trung Quốc vào thế kỷ thứ chín, vốn nổi tiếng với những cuộc thiền chiến giữa thầy và trò. Khi một thiền sinh muốn kiểm tra mức độ hiểu biết của mình, họ thường đặt câu hỏi. Thiền sư Lâm Tế thường mở đầu bằng câu: “Nào, có vị nào xuất trận thì ra đây”. Trong những cuộc đối đáp đó, có lúc thiền sinh thắng, có lúc bại. Tuy nhiên, trong cuốn sách này, những người đặt câu hỏi không cần phải "xuất trận". Trong một cuộc chiến, luôn có người thắng kẻ thua; trái lại, tôi tiếp cận từng câu hỏi và người hỏi với tâm từ bi, coi như chính tôi là người đang thắc mắc. Điều này không đồng nghĩa với việc câu trả lời sẽ luôn là điều chúng ta muốn nghe. Giống như việc chúng ta thường né tránh một mũi tiêm hay một viên thuốc đắng khi biết chúng giúp chữa bệnh, chúng ta cũng thường né tránh những lời giải đáp gợi lại những trải nghiệm đau khổ trong đời.

Trong nhà Thiền, đôi khi những câu trả lời được đưa ra nhằm mục đích chặn đứng dòng suy luận của thiền sinh. Bởi lẽ, suy luận không phải là sự chứng ngộ. Sự chứng ngộ diễn ra tức thời, nhanh hơn một tia chớp. Nơi nào có suy luận, nơi đó có sự thất bại trong việc chứng ngộ.

Đôi khi, vị đạo sư sẽ trả lời theo phương pháp mà thiền sư Lâm Tế gọi là "đoạt cảnh". Điều này nghĩa là nếu vị đạo sư dành quá nhiều thời gian để giải thích chi tiết, thiền sinh có thể vẫn bị kẹt trong những suy luận và định kiến của mình. Thay vào đó, vị đạo sư sẽ gạt bỏ câu hỏi, vì câu hỏi đó có thể xuất phát từ một thể loại trở ngại không thực. Điều này giúp đưa câu hỏi quay trở lại với chính thiền sinh. Tôi thường áp dụng phương pháp đoạt cảnh để thiền sinh tự nhìn nhận lại vấn đề.

Tôi hy vọng rằng thông qua những câu hỏi trong cuốn sách này, các hành giả có thể tìm thấy phương thuốc chữa trị cần thiết cho mình. Lời dạy của Đức Phật thường được gọi là viên âm. Nghĩa là lời dạy tròn đầy, phù hợp với mọi chúng sinh. Viên âm cũng có nghĩa là lời dạy thích hợp với đối tượng nghe, gắn liền với thực tế cuộc sống của người nghe. Việc tham vấn là cơ hội để chúng ta thực tập khả năng lắng nghe với lòng rộng mở, sẵn sàng đón nhận trong trạng thái tĩnh lặng và an nhiên. Khi lắng nghe như vậy, chắc chắn chúng ta sẽ nhận được phương thuốc mà mình đang cần.