đề thám (1846-1913) - một nghĩa sĩ việt nam chống lại chế độ thuộc địa pháp

Hiện nay, vẫn còn những người sống sót từ cuộc chiến mà phía Pháp gọi là “Chiến tranh Đông Dương”, kéo dài từ năm 1945 đến năm 1953, đặc biệt là những cựu binh đã từng “đi Đông Dương” và còn lưu giữ ký ức về các trận đánh tại Điện Biên Phủ hay đường số 4. Dù là quân nhân hay dân sự, chắc chắn họ đều biết đến Hồ Chí Minh, người luôn được xem là biểu tượng của lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, câu chuyện của giai đoạn cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX dường như đã mờ dần theo thời gian và không còn những chứng nhân lịch sử trực tiếp, dù đây chính là thời kỳ then chốt quyết định mối quan hệ giữa thực dân Pháp và người dân thuộc địa. Trong giai đoạn này, cũng có một “hình tượng” tiêu biểu, một anh hùng dân tộc người An Nam, người dẫn dắt cuộc khởi nghĩa của nông dân chống lại chính quyền Pháp: Hoàng Hoa Thám, thường được gọi là Đề Thám.

Từ căn cứ địa an toàn tại vùng thượng Yên Thế - một vùng đất có địa hình lượn sóng và cây cối rậm rạp, cách Hà Nội khoảng 50km về phía bắc, ông đã đối đầu với quân Pháp trong suốt một phần tư thế kỷ. Dù đối phương đông hơn gấp 20 lần, ông chưa bao giờ bại trận trên chiến trường. Cái chết của ông vào năm 1913 không phải do thất bại quân sự, mà là hệ quả của các hoạt động mật thám và sự phản bội.

Từ một cậu bé chăn trâu thời thơ ấu, ông đã trở thành một chiến lược gia tài ba và một nhà chiến thuật giỏi giang, đến mức nửa thế kỷ sau, lực lượng Việt Minh đã vận dụng và học tập theo cách đánh của ông.

> Những người ngưỡng mộ Đề Thám khi sinh thời đã gọi ông là “hùm thiêng Yên Thế” vì sự dũng mãnh và linh hoạt trong chiến đấu. Điều này được minh chứng qua lời kể của một sĩ quan Pháp thuộc đội quân lê dương, người từng trực tiếp đối đầu với ông: “Cuối cùng, tôi cũng như nhiều người khác, phải truy đuổi Đề Thám, một kẻ phản loạn đáng ngưỡng mộ, người mà dân bản xứ gọi là Ngài vì ông tấn công Pháp không ngừng và biến mất nhanh chóng như lọt qua kẽ ngón tay mỗi khi bị dồn đuổi!”

Ngày nay, tên ông được đặt cho một trong những con phố dài nhất tại Hà Nội. Dù những chiến công hiển hách đã lùi xa, nhưng ký ức về một người anh hùng yêu nước của Việt Nam vẫn sống động trong tâm trí người dân.

+NHẬT XÉT:

“Đề Thám vốn xuất thân là nông dân. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia cuộc khởi nghĩa chống lại cuộc xâm lược của thực dân Pháp tại Bắc kỳ. Trong khi phong trào Cần Vương (1885 đến giữa những năm 1890) dưới sự dẫn dắt của các nho sĩ và sự tham gia của nông dân theo lời kêu gọi của vua Hàm Nghi đã bị chính quyền thuộc địa dập tắt sau mười năm tại Trung kỳ và Bắc kỳ, thì tại Yên Thế, vùng trung du cách Hà Nội khoảng 60km, cuộc chiến vẫn tiếp tục kéo dài mười lăm năm nữa dưới sự dẫn dắt của một người nông dân là Đề Thám.

Claude Gendre đã khai thác cuộc chiến này từ một góc nhìn mới, góc nhìn mà các công trình sử liệu Pháp trước đây thường bỏ qua phong trào Cần Vương và chưa từng nghiên cứu sâu.

Tác giả đã khắc họa chân dung một con người phi thường, đồng thời làm sáng tỏ các giai đoạn lịch sử của dân tộc Việt Nam, một dân tộc cuối cùng đã giành được hòa bình và đang hướng tới những triển vọng đầy thú vị.”

Charles Fourniau

“Vì vậy, bên cạnh việc điều chỉnh những nhận định sai lệch hoặc không chính xác trong văn học Pháp về Đề Thám, cuốn sách này còn đặt mục tiêu mang đến cho độc giả cái nhìn đa chiều về một nhân vật vừa quyết đoán vừa tinh tế, một thủ lĩnh tài ba, đầy lòng nhân ái, hành động vì lý tưởng yêu nước bất khuất. Ông là người có niềm tin và những quan niệm gần gũi với tầng lớp nông dân Bắc kỳ nơi ông sinh ra. Cuối cùng, cuốn sách đặt cuộc đời và hành động của ông dùng làm bối cảnh của thời kỳ ông sống, một thời kỳ tiên báo cho những cuộc nổi dậy mà dấu ấn vẫn còn hiện hữu đến tận ngày nay.”

Claude Gendre