Bình Giảng Tương Ưng Bộ Kinh - Saṃyutta Nikāya

Bình Giảng Tương Ưng Bộ Kinh - Saṃyutta Nikāya

Trong quá trình theo học chương trình Thạc sĩ Phật học tại Graduate Theological Union (Berkeley, California, Hoa Kỳ), tôi đã có cơ hội tham gia lớp học Tương Ưng Bộ Kinh do Gil Fronsdal và Diana Clark đồng hướng dẫn vào mùa Thu năm 2018. Lớp học này mang đến nhiều ấn tượng sâu sắc và truyền cảm hứng, thúc đẩy mong muốn của tôi về việc dịch tài liệu của lớp học sang tiếng Việt để phục vụ cho công tác giáo dục Phật học.

Gil Fronsdal: Nhà nghiên cứu Nikāya uyên bác

Trên phạm vi quốc tế, Gil Fronsdal là một trong số ít những học giả nổi bật về Nikāya, sở hữu cả kiến thức lý thuyết vững chắc và kinh nghiệm thực hành sâu rộng. Ông là một thiền sư cư sĩ chuyên về thiền tuệ, điều hành và giảng dạy tại một trung tâm thiền ở Bắc California. Các khóa tu và lớp học của ông thu hút đông đảo học viên là người Mỹ và người nước ngoài, thường không thu học phí.

Trước đó, ông từng là giáo thọ thiền tuệ tại Spirit Rock - một trung tâm thiền được đánh giá là nơi mở khóa thiền tốt nhất trên thế giới, do Jack Kornfield sáng lập. Fronsdal đã hoàn thành chương trình tiến sĩ Phật học tại Đại học Stanford danh tiếng và giảng dạy tại hai trường đại học là Graduate Theological Union và Institute of Buddhist Studies. Nhiều người trong khu vực Vịnh (Bay Area, Bắc California) đăng ký học dự thính các lớp học của ông vì ông là một trong số ít những người có sự am hiểu sâu sắc cả về pháp học và pháp hành.

Ông đã bình giảng một cách bài bản và rõ ràng từng chủ đề chính trong Tương Ưng Bộ Kinh. Gil Fronsdal còn thông thạo chữ Hán, do đó ông thường nâng cao kiến thức, so sánh thêm với kinh điển Hán tạng.

Diana Clark: Tiếp cận kinh điển bằng tư duy khoa học

Diana Clark có bằng tiến sĩ về khoa học tự nhiên (Sinh học) và bằng Cao học Phật giáo. Bên cạnh việc giảng dạy Phật học, cô còn giảng dạy ngôn ngữ Pāli tại Graduate Theological Union và Institute of Buddhist Studies. Một điểm đặc biệt của lớp học này là trường khuyến khích học viên áp dụng tư duy khoa học khi nghiên cứu kinh điển.

Người học Phật cũng cần rèn luyện tư duy khoa học, khả năng phân tích, phản biện, phán xét và tổng hợp - những kỹ năng mà một số lớp học Phật giáo ở Á Đông ít chú trọng. Một số ý kiến phản đối cho rằng học Phật giáo đã là học khoa học rồi, việc cấy thêm tư duy khoa học là thừa. Tuy nhiên, quan điểm này không hoàn toàn chính xác. Phật giáo thuộc về lĩnh vực tôn giáo, mà tôn giáo thuộc về nhân văn, và nhân văn không đồng nhất với khoa học - bao gồm khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.

Theo cách phân loại hiện nay ở nhiều trường đại học trên thế giới, Phật giáo không phải là một ngành khoa học. Do đó, việc trang bị thêm tư duy khoa học cho người học Phật là cần thiết, bởi vì tôn giáo thiếu khoa học có thể dẫn đến sự mù quáng. Cũng giống như trong tự nhiên, có cả hoa đào màu hồng và hoa đào màu trắng đều rất đẹp. Nhưng nếu ghép cành màu trắng lên cây đào hồng, ta sẽ có một cây hoa đào ra hoa vừa trắng vừa hồng, tạo nên một vẻ đẹp độc đáo.

Với tư duy khoa học, cô Clark đã đưa ra những vấn đề phức tạp, đa chiều, khách quan và sâu sắc trong quá trình nghiên cứu kinh điển. Cả hai giảng viên đều ứng dụng những chủ đề và lời dạy trong Nikāya vào thế giới đương đại, đặc biệt là ở Mỹ và phương Tây trong thế kỷ 21.

Không phải mọi lời dạy của Phật trong Nikāya đều hoàn toàn phù hợp và có thể áp dụng cho tất cả mọi người trong thế giới ngày nay. Truyền thống tự do ngôn luận trong học thuật Hoa Kỳ khuyến khích việc phê bình và phản biện, do đó lớp học đã xác định một số chủ đề Phật giáo cần được xem xét lại. Ví dụ, kinh điển Phật giáo có những câu chuyện về tiền thân Phật đã thực hành hạnh bố thí một cách rộng lượng, thậm chí đến mức người ta xin vợ, xin con ngài, ngài cũng sẵn sàng cho đi. Mục đích là để ca ngợi hạnh bố thí và khuyến khích mọi người vượt qua sự keo kiệt, bủn xỉn.

Tuy nhiên, nếu bài kinh này được giảng dạy cho thính chúng ở Mỹ ngày nay, nơi nữ quyền đã phát triển mạnh mẽ và quyền trẻ em được xã hội bảo vệ chu đáo, liệu có phù hợp? Cô Diana Clark đã đặt ra câu hỏi gợi ý. Nếu không cẩn thận, người học có thể nghĩ rằng Phật giáo coi thường phụ nữ và trẻ em, xem họ như những món hàng có thể cho tặng hoặc vứt bỏ tùy ý. Thay vì trân trọng Phật giáo, họ có thể hình thành những thành kiến hoặc ác cảm với tôn giáo này. Một lần nữa, tôn giáo không khoa học là mù quáng.

Hạn chế và ước mơ

Một hạn chế của giáo trình này là không so sánh nhiều với Tạp A-hàm. Chúng ta biết rằng Tương Ưng Bộ Kinh bằng ngôn ngữ Pāli tương đương với Tạp A-hàm trong Hán tạng. Trong lớp Bình giảng Tương Ưng Bộ Kinh này, hai giảng viên yêu cầu học viên phải đọc trước các bài đọc trước khi lên lớp. Khi lên lớp, hai giảng viên chỉ tóm tắt các bài đọc, trả lời câu hỏi, giảng giải nâng cao, chuyên sâu và giải thích một số thuật ngữ Pāli và chữ Hán, cũng như so sánh với Tạp A-hàm.

Tuy nhiên, giáo trình này lại không so sánh nhiều với Tạp A-hàm - một phần kiến thức chỉ được giảng dạy trực tiếp trên lớp. Ước mơ nhỏ bé, đẹp đẽ của tôi đã trở thành hiện thực khi tác phẩm Bình giảng Tương Ưng Bộ Kinh được dịch sang tiếng Việt.

Đây là một thành tựu nhỏ trong dự án lớn hơn: Dự án Phật Học Tinh Hoa Thế Giới, với mục tiêu mang tinh hoa Phật học từ khắp nơi trên thế giới về với đất nước. Hy vọng tác phẩm/giáo trình này sẽ được nhiều trường Phật học cũng như tín đồ Phật giáo hưởng ứng, tham khảo và học tập.

Về vấn đề dịch thuật

Khi dịch một thuật ngữ, Dự án Phật Học Tinh Hoa Thế Giới không nhất thiết phải thống nhất chỉ sử dụng một thuật ngữ duy nhất. Ví dụ, "Bụt" và "Phật" thực chất là một (trong tiếng Anh là Buddha), nhưng do ít người sử dụng từ "Bụt" hơn, phần lớn mọi người dịch là "Phật", dẫn đến việc nhiều người Việt hiện nay lầm tưởng rằng "Bụt" và "Phật" là hai nhân vật khác nhau.

Trên tinh thần này, chúng tôi có thể dịch thuật ngữ Theravāda là (Phật giáo) Nam truyền, Nam tông, hoặc giữ nguyên Theravāda. Việc làm phong phú thêm ngôn ngữ Việt, hoặc ít nhất là tránh làm mất đi các từ ngữ, cũng là một chủ trương của Dự án.

Xin trân trọng cảm ơn các dịch giả sau đã dịch, góp ý, chỉnh sửa và hiệu đính bản dịch: sư cô Nguyên Hiền, sư cô Liên Phát, sư cô Hạnh Tâm, tỳ kheo Pháp Cẩn, tỳ kheo Hải Tạng, cô Diệu Hương, chị Thuỳ Linh, sư cô Liên Viên (hiệu đính) và sư cô Ngọc Linh (hiệu đính). Mọi sai sót trong bản dịch là không thể tránh khỏi. Xin quý vị lượng thứ và góp ý thêm để chúng tôi có thể chỉnh sửa và tái bản giáo trình này một cách chuẩn mực hơn.

- Lời giới thiệu của Tỳ kheo Pháp Cẩn - Giám đốc Dự án Phật học Tinh hoa Thế giới trong phần mở đầu của cuốn sách.

Thông tin tác giả:

Thiền sư Gil Fronsdal – Tiến sĩ Phật học tại Đại học Stanford, giảng dạy sau Đại học về Phật giáo tại Graduate Theological Union/Institute of Buddhist Studies (Berkeley, California, Hoa Kỳ). Ông còn là giáo thọ thiền tuệ tại Spirit Rock Meditation Center – trung tâm hàng đầu về mở khóa thiền trên thế giới và tại Insight Retreat Center ở Santa Cruz, California.