ý niệm đại học - the idea of the university

Ý Niệm Đại Học - The Idea Of The University

“Ý niệm đại học” là một tác phẩm quan trọng của triết gia Karl Jaspers, được dịch ra tiếng Việt bởi Hà Vũ Trọng và hiệu đính bởi Mai Sơn. Bản dịch này đi kèm với hai lời giới thiệu từ những học giả uy tín trong lĩnh vực triết học Việt Nam: Nhà nghiên cứu Bùi Văn Nam Sơn và Giáo sư Lê Tôn Nghiêm (1926-1993). Cả hai lời giới thiệu đều khẳng định rằng,Ý niệm đại họclà một giá trị cốt lõi và là nguồn tinh thần quan trọng của nền giáo dục đại học.

Điều gì khiến cuốn sách, được xuất bản hơn 70 năm trước bởi một triết gia hàng đầu phương Tây thế kỷ XX, lại có sức ảnh hưởng sâu sắc đến các học giả Việt Nam ở những thời điểm khác nhau trong lịch sử giáo dục đại học? Để làm rõ điều này, chúng ta hãy cùng xem xét những đoạn trích tiêu biểu và đầy tâm huyết của Karl Jaspers vềÝ niệm đại học:

"Trường đại học là nơi duy nhất mà nhờ sự cho phép của nhà nước và xã hội, mỗi cá nhân có thể phát triển khả năng tự nhận thức một cách rõ ràng nhất. Mọi người tập hợp tại đây với mục đích duy nhất là tìm kiếm chân lý. Bởi vì đó là quyền tự do, nó cho phép con người được hiện diện ở một nơi để theo đuổi chân lý một cách vô điều kiện và vì chính chân lý đó." (trích lời dẫn nhập)

"Một trường đại học cần đáp ứng ba yêu cầu: đào tạo chuyên môn, giáo dục toàn diện và nghiên cứu. Bởi vì đại học đồng thời là một trường chuyên môn, một trung tâm văn hóa và một học viện nghiên cứu. Người ta đã cố gắng ép buộc đại học phải lựa chọn giữa ba khả năng này, hỏi rằng chúng ta thực sự mong đợi điều gì từ đại học. Và họ cho rằng vì đại học không thể làm tất cả, nên nó phải chọn một trong ba. Thậm chí có người còn đề xuất giải thể đại học để thay thế bằng ba loại trường học riêng biệt: các học viện đào tạo chuyên môn, các học viện giáo dục phổ quát với đội ngũ nhân viên chuyên biệt, và các học viện nghiên cứu. Tuy nhiên, trong ý niệm về đại học, ba yếu tố này là một thể thống nhất bền vững. Không thể tách rời một yếu tố khỏi hai yếu tố còn lại mà không làm suy yếu bản chất trí tuệ của đại học, và đồng thời khiến nó trở nên thiếu sót. Cả ba là những thành phần của một tổng thể sống động. Khi cô lập chúng, tinh thần của đại học sẽ suy tàn." (trang 100).

Đôi nét về tác giả

Karl Jaspers sinh năm 1883 tại Oldenburg, Đức. Ông là một triết gia tiêu biểu của Chủ nghĩa Hiện sinh. Ông được công nhận là một trong những giáo sư vĩ đại nhất của Đức, giảng dạy triết học tại Đại học Heidelberg từ năm 1921 cho đến khi bị Đức Quốc xã đình chỉ công tác vào năm 1937. Ông kiên quyết từ chối ủng hộ Hitler trong suốt thời kỳ Đức Quốc xã. Sau chiến tranh, ông tiếp tục giữ chức vụ Chủ tịch Đại học vào năm 1945 và được bầu làm Thượng nghị sĩ danh dự của Đại học vào năm 1946. Từ năm 1948, ông là Giáo sư Triết học tại Đại học Basel, Thụy Sĩ.

Các tác phẩm khác của ông bao gồm:Psychologie der Weltanschauungen(1919);Die geistige Situation der Zeit(1931),Existenzphilosophie(1938);Die Schuldfrage: ein Beitrag zur deutschen Frage(1946); vàDer Philosophische Glaube(1948),Von der Wahrheit(1947).