Văn Minh Vật Chất Của Người Việt

Thông thường, nhà vua thường thức giấc vào khoảng bốn rưỡi sáng, tức cuối giờ Dần, để chuẩn bị cho buổi đăng triều. Trong những ngày không phải lên triều, ngài có thể dậy muộn hơn khoảng một canh giờ. Bắt đầu ngày mới, một thái giám sẽ dâng lên ngài chén trà thuốc súc miệng, nhưng trước đó người này phải nhấp thử một ngụm để đảm bảo an toàn, sau đó nhà vua mới sử dụng và nhổ vào ống nhổ bằng bạc miệng rộng. Ngài thường ngồi vào chiếc ghế vệ sinh có đặt chậu sành bên dưới. Do từng có sự cố ám sát một vị vua thời Hán trong nhà xí, nên từ đó về sau các nhà xí không còn được xây dựng. Vì vậy, vua, hoàng hậu và cung nữ đều sử dụng chậu để đại tiểu tiện. Riêng đối với nhà vua, chậu vệ sinh được ngự y theo dõi và lưu giữ để phân tích sức khỏe thông qua phân. Sau khi hoàn tất, thái giám dùng khăn mềm lau sạch và thấm một chút mật ong vào hậu môn. Tiếp theo, ngài sẽ thực hiện một bài quyền dưỡng sinh thong thả trên phương đình của ngự uyển. Tại đây, thái hậu đã chuẩn bị sẵn bữa sáng đơn giản, gồm một ấm trà sâm, một bát miến gà và một đĩa bánh bột gạo trứng mật ong do chính bà làm. Mọi món ăn đều phải qua bước kiểm tra và nếm thử của thái hậu. Sau đó, hai thị nữ sẽ dùng nước ấm lau người cho ngài, thay đồ lót, rồi khoác lên mình bộ hoàng bào màu trắng thêu rồng vàng khi không lên triều. Vua được chải tóc vấn thành búi trên đỉnh đầu, đội mũ miện vàng khít với búi tóc và xỏ giày nhung đen. Cuối cùng, ngài tiến về ngự thư phòng để duyệt tấu sớ. Đoạn trích trên miêu tả chi tiết buổi sáng thường nhật của một vị đế vương Việt Nam thời xưa, được trích từ cuốn "Văn minh vật chất của người Việt" – công trình nghiên cứu tâm huyết suốt đời của họa sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa Phan Cẩm Thượng. Điểm đặc biệt là những hình ảnh sinh động như một thước phim này không được xây dựng từ sử liệu hay trí tưởng tượng, mà được đúc kết từ việc phân tích những chi tiết nhỏ nhất được mã hóa trong các cổ vật của các triều đại còn lưu giữ đến nay. Đây chính là điểm khác biệt và độc đáo nhất của tác phẩm "Văn minh vật chất của người Việt". Tác giả đã tiếp cận và tái hiện lịch sử hình thành, phát triển của dân tộc Việt thông qua những trầm tích thông tin ẩn trong các đồ vật, từ những vật dụng đơn giản trong đời sống hằng ngày cho đến những món đồ quý giá của giới quý tộc. Trước Phan Cẩm Thượng, chưa từng có công trình khảo cứu nào tiếp cận lịch sử văn minh dân tộc một cách thuần nhất từ góc độ này. Với sự nhạy cảm của một họa sĩ, óc tưởng tượng của một nhà văn và sự tỉ mỉ, khoa học của một nhà nghiên cứu, Phan Cẩm Thượng đã khiến những đồ vật "vô tri" kể lại câu chuyện về nếp ăn, nếp sống, nếp làm của người Việt qua hàng ngàn năm một cách rõ nét, sinh động và tươi tắn, điều mà có lẽ không một cuốn sách sử hay báo cáo khảo cổ học nào làm được.