tuồng kim vân kiều

Tuồng Kim Vân Kiều

Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều) đã sớm du nhập vào mảnh đất phương Nam và nhận được sự đón nhận, yêu mến của người dân Nam Bộ. Nhiều bằng chứng cho thấy sự hưởng ứng sâu sắc đối với kiệt tác thơ Nôm của Nguyễn Du: Bản Kiều Quốc ngữ đầu tiên do Trương Vĩnh Ký phiên âm đã được xuất bản từ năm 1875, kèm theo hình minh họa các nhân vật Truyện Kiều mang đậm phong cách Nam Bộ. Bên cạnh đó, có tới 4 bản Kiều Nôm được nhóm Duy Minh Thị cho khắc in tại Phật Trấn, Quảng Đông. Các phó phẩm của Truyện Kiều như Tuý Kiều phú, Kim Vân Kiều ca, Tuý Kiều án cũng lần lượt ra đời. Trên lĩnh vực diễn xướng, việc cải biên Truyện Kiều thành các tuồng tích trên sân khấu cũng diễn ra rất sôi động và sáng tạo.

Nhân kỷ niệm 200 năm ngày mất Đại Thi hào Nguyễn Du, Văn sử tinh hoa xin giới thiệu một bản Kiều đặc biệt, lần đầu tiên được xuất bản. Cuốn sách này giới thiệu đến độc giả toàn bộ Bản chữ Nôm khắc in có tên gọi Kim Vân Kiều chiệp 金雲翹摺, mang ký hiệu BULAC RES MON 8 7061, hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Đại học về ngôn ngữ và văn minh, Paris, Pháp (Bibliothèque universitaire des langues etcivilisations, viết tắt là BULAC). Văn bản gồm 136 trang, khổ 24,5x15,5 cm. Trang bìa phụ đầu và bìa phụ cuối đều có dòng chữ viết tay VN.III.313. Ngoại trừ trang đầu của mỗi hồi, các trang còn lại mỗi trang có 10 dòng, mỗi dòng có 20 chữ.

Giá trị nghiên cứu của Tuồng Kim Vân Kiều

Với vai trò là một kịch bản văn học cho tuồng, các yếu tố như hệ thống nhân vật, thủ pháp biên kịch, phương thức cải biên cốt truyện, tư tưởng của tác giả, những lớp diễn đặc sắc, những phân cảnh độc đáo, yếu tố hài hước dân gian trong văn bản Kim Vân Kiều chiệp 金雲翹摺 đều xứng đáng được phân tích và tìm hiểu sâu sắc. Hệ thống các văn bản Tuồng Kim Vân Kiều là đối tượng lý tưởng cho những nghiên cứu về sự tiếp nhận Truyện Kiều trên mảnh đất Nam Bộ, giúp ta hiểu rõ thái độ của người dân phương Nam trong buổi đầu khai hoang mở cõi đối với kiệt tác của Nguyễn Du. Liệu mạch ngầm của dòng văn học đạo lý nhân sinh Nam Bộ có thể tìm thấy trong Tuồng Kiều hay không? Nghiên cứu so sánh cũng là một hướng đi đầy triển vọng, khi đặt Tuồng Kim Vân Kiều trong mối tương quan với các phiên bản khác nhau được ra đời trong vòng 60 năm (từ bản sớm nhất năm 1875 đến bản có niên đại muộn nhất năm 1942) để nhận diện sự vận động nội tại của tác phẩm. Có thể so sánh Tuồng Kim Vân Kiều với Kim Vân Kiều lục, Kim Vân Kiều truyện để thấy được sự tiếp thu và ảnh hưởng lẫn nhau. Hoặc có thể đối chiếu Tuồng Kim Vân Kiều với chính Truyện Kiều, để lý giải sự khác biệt về đặc trưng thể loại, tác giả, đối tượng tiếp nhận đã dẫn đến những khác biệt về ngôn ngữ và kết cấu. Ví dụ, tại sao những câu thơ giản dị trong Truyện Kiều lại được chuyển hóa thành những câu Hán văn chứa đựng nhiều điển tích, thi liệu Trung Hoa trong Tuồng Kiều? Tại sao Tuồng Kim Vân Kiều lại giữ lại đầy đủ hệ thống nhân vật đông đảo của Kim Vân Kiều truyện, trong khi Nguyễn Du đã tinh giản trong Truyện Kiều? Tại sao những bản đàn, khúc ngâm, bài văn tế, lời thề trong bản tuồng lại tương đồng với Kim Vân Kiều lục? Và tại sao trong kịch bản tuồng, Hoạn Thư vẫn tiếp tục hành hạ Kiều, khác với Truyện Kiều, nơi Kiều trốn thoát khỏi Quan âm các và tiểu thư họ Hoạn "dứt tình chẳng theo"? Cuối cùng, tại sao trong cái kết đoàn viên, tác giả tuồng lại cho Kim Trọng nhanh chóng thuận lời Kiều và dựng am Thiền cho nàng quy y cửa Phật, thay vì nài ép nàng kết duyên như trong Truyện Kiều? Chắc chắn, tất cả những điều này đều có lý do sâu xa.

Mục tiêu cốt lõi của ekip thực hiện cuốn sách này là bảo tồn giá trị nội dung của tác phẩm: cung cấp một bản phiên âm và chú thích đầy đủ, hoàn chỉnh cho 3 hồi của Tuồng Kim Vân Kiều, kèm theo bản Nôm khắc in đẹp, hiện đang được lưu trữ tại thư viện Bulac, Paris, Pháp. Cuốn sách hy vọng sẽ góp phần bảo lưu di sản chữ Nôm của cha ông, bảo tồn một kịch bản đặc sắc của nghệ thuật tuồng truyền thống, đồng thời khẳng định sức sống trường tồn của kiệt tác Đoạn trường tân thanh trong nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau. Cuốn sách với bản phiên chú kèm nguyên tác chữ Nôm hy vọng sẽ trở thành tài liệu nghiên cứu hữu ích cho ngành Kiều học, cho những người quan tâm đến chữ Nôm và sân khấu truyền thống.