khuyến học (tái bản 2021)

Cuốn sách Khuyến học không phải là công trình đồ sộ nhất hay sâu sắc nhất của Fukuzawa Yukichi, nhưng lại là tác phẩm có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất đến với công chúng Nhật Bản. Khi lần đầu ra mắt, tác phẩm này đã đạt số lượng in ấn kỷ lục với 3,4 triệu bản, trong khi dân số Nhật Bản lúc bấy giờ chỉ khoảng 35 triệu người. Con số này minh chứng cho việc đây là cuốn sách gối đầu giường của người dân Nhật Bản trong thời kỳ Duy Tân. Từ năm 1942 đến năm 2000, riêng nhà xuất bản Iwanami Bunko đã tái bản cuốn sách này đến 76 lần. Trong tác phẩm này, Fukuzawa Yukichi đã bàn luận về tinh thần cốt lõi của con người và mục đích thực sự của việc học. Thông qua các chương viết về quyền con người, sự bình đẳng, ý nghĩa của nền văn học mới cũng như trách nhiệm của chính phủ và nhân dân trong một quốc gia pháp trị, Khuyến học đã tạo nên một cuộc chuyển biến về tâm lý cho người dân Nhật Bản thời Minh Trị. Với tuyên ngôn khẳng định "trời không tạo ra người đứng trên người và cũng không tạo ra người dưới người", Fukuzawa Yukichi đã gây chấn động cho đại đa số người Nhật, những người vốn bị ràng buộc bởi đẳng cấp và thân phận, quen với sự phục tùng và e sợ quan quyền suốt hàng trăm năm dưới thời Mạc phủ. Ông khẳng định rằng mọi người sinh ra đều bình đẳng, và sự khác biệt duy nhất nằm ở trình độ học vấn. Khi bàn về giáo dục, Fukuzawa Yukichi phê phán lối học vẹt, học từ chương và nhấn mạnh rằng Nhật Bản cần xây dựng một nền học vấn dựa trên thực tiễn. Theo ông, thực học phải gắn liền với đời sống hằng ngày, dựa trên tinh thần khoa học, tính thực dụng và sự độc lập. Đồng thời, việc tiếp nhận văn minh phương Tây cần phải có sự chọn lọc. Quan điểm chủ đạo xuyên suốt toàn bộ cuốn sách là tìm cách bảo vệ nền độc lập của Nhật Bản trong bối cảnh các cường quốc phương Tây đang có xu hướng biến châu Á thành thuộc địa.