hoàng thị thế - con gái đề thám và quân bài chính trị của thực dân pháp

Nếu cuộc đời của Đề Thám được ví như một bản anh hùng ca, thì hành trình của con gái ông - bà Hoàng Thị Thế - lại giống như một chuyến phiêu lưu đầy bi tráng và mỹ lệ. Chỉ riêng thân thế là con gái Đề Thám đã khiến bà trở thành công cụ trong những toan tính chính trị đầy toan tính, đôi khi nực cười nhưng không bao giờ khoan nhượng. Trái ngược với một tuổi thơ êm đềm, đủ đầy bên gia đình, những năm cuối đời của bà lại chìm trong sự túng quẫn về cả vật chất lẫn tinh thần. Ở khoảng giữa hai giai đoạn đó, bà từng có mối liên kết chặt chẽ với nhiều nhân vật quyền lực của nền Cộng hòa Pháp, thâm nhập vào giới thượng lưu tại Paris và gặt hái được chút tiếng vang trong sự nghiệp điện ảnh ngắn ngủi.

Cuốn hồi ký của bà, dù chưa hoàn thiện (được viết năm 1963, khoảng 25 năm trước khi bà qua đời), đã được con cháu cụ Đề Thám chia sẻ. Thông qua tác phẩm này, chúng ta có thể nhận diện được những sự kiện và nhân vật then chốt có ảnh hưởng lớn đến bà trong nửa đầu cuộc đời. Đồng thời, cuốn hồi ký cũng giúp phác họa rõ nét hơn về khía cạnh đời thường của Đề Thám trong vai trò người cha, người chồng - những góc nhìn vốn ít được ghi nhận trong lịch sử, nơi ông chủ yếu được biết đến như một vị thủ lĩnh kháng chiến. Do bị thao túng bởi các thế lực lớn, Hoàng Thị Thế đã phải dấn thân vào những ngã rẽ mà bà không hề mong muốn, để rồi khi không còn giá trị lợi dụng về mặt chính trị, bà bị bỏ rơi và rơi vào cảnh khốn cùng.

Đây hoàn toàn là một tài liệu thực tế, không phải tác phẩm hư cấu. Mọi nhân vật và sự kiện được nhắc đến trong bài đều là xác thực.

+NHẬN XÉT:

“Việc tái hiện cuộc đời đầy biến động của con gái Đề Thám vẫn còn nhiều khoảng trống, ngay cả khi đã có những phát hiện mới từ sử liệu Việt Nam. Sự im lặng đáng kể từ các hồi ức thuộc địa cũng là một vấn đề lớn, đó là lý do vì sao chúng ta nên tìm đọc tập tiểu luận của tác giả này.

Lối viết của tác giả là sự hòa quyện giữa tư duy của một nhà chép sử, một nhà báo và một người viết hồi ký. Chính vì vậy, tác phẩm là điểm giao thoa giữa ký ức lịch sử, ký ức tập thể, những huyền thoại của thế kỷ và những hồi tưởng cá nhân. Để đối chiếu các nguồn tư liệu này, cần phải phân định rõ đâu là ký ức của Hoàng Thị Thế, thậm chí cần có sự chú giải hoặc điều chỉnh tương tự như cách Philippe Papin đã xử lý với cuốn nhật ký 'Một chiến dịch ở Bắc kỳ' của bác sĩ Hocquard.

[…]

Nếu là người viết tiểu luận này, tôi sẽ thận trọng hơn với những nguồn sử liệu chưa rõ ràng và chờ đợi các nghiên cứu chuyên sâu, đặc biệt là về thời thơ ấu và thiếu niên của Hoàng Thị Thế. Tôi cũng sẽ tập trung kỹ hơn vào ký ức tuổi trưởng thành, những năm tháng bôn ba tại Pháp, sự nghiệp điện ảnh ngắn ngủi hay quãng đời cô độc và cuộc trở về Việt Nam để khẳng định vai trò anh hùng của cha bà trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Tuy nhiên, tôi bày tỏ sự trân trọng đối với lựa chọn của tác giả và chúc ông đạt được nhiều thành công.”

Trịnh Văn Thảo