chiến quốc sách - nguyễn hiến lê

Chiến Quốc Sách là một tác phẩm cổ sử Trung Quốc, ghi lại những biến động lịch sử thời Chiến Quốc. Vào giai đoạn này, số lượng chư hầu giảm dần, chỉ còn lại một số ít các nước như Tề, Tần, Sở, Triệu, Ngụy, Hàn... Tuy nhiên, chỉ có bảy nước lớn mạnh nhất tranh giành quyền lực, gọi là Chiến Quốc Thất Hùng bao gồm: Tần, Tề, Sở, Hàn, Ngụy, Triệu, Yên. Trong đó, ba nước Tần, Sở, Tề có ưu thế vượt trội về diện tích đất đai và tài nguyên thiên nhiên.

Để đối phó với sự tranh giành, các nước này đã thiết lập những liên minh quân sự. Hai chiến lược liên minh tiêu biểu nhất là "hợp tung" của Tô Tần và "liên hoành" của Trương Nghi. "Tung" mang nghĩa là đường dọc, còn "hoành" là nghĩa là đường ngang. Chiến lược hợp tung là sự liên kết giữa các nước từ Bắc xuống Nam, từ Yên đến Sở, tạo thành một trục dọc để cùng chống lại nhà Tần. Ngược lại, Trương Nghi đã thuyết phục các nước phía Đông nhà Tần cùng liên kết thành một trục ngang để phá vỡ liên minh hợp tung và tấn công các nước khác. Về cuối thời Chiến Quốc, mọi mâu thuẫn tập trung dồn về cuộc đối đầu giữa nhà Tần và sáu nước còn lại là Hàn, Ngụy, Triệu, Yên, Tề, Sở.

Khi thời đại này đi đến hồi kết, chiến tranh trở nên khốc liệt hơn, khiến cuộc sống nhân dân bi đát. Một số quốc gia bắt lính cho đến khi một phần năm dân số phải nhập ngũ, ngay cả những người già 70 tuổi cũng phải ra trận. Thuế nặng nề, có nơi thu tới hai phần ba lợi nhuận của dân để duy trì quân đội. Trong khi đó, các nhà du thuyết và chính khách liên tục di chuyển giữa các nước, xe ngựa nối tiếp nhau, lọng che phủ kín đường, vàng bạc châu báu được sử dụng rộng rãi để mua chuộc, ly tán và phản gián.

Đây là thời kỳ mà việc tranh giành đất đai và thành quách thành phố biến thành những cuộc tàn sát hàng loạt, khiến máu đổ đầy đồng. Các vị vua chư hầu thường xuyên phóng túng, trong khi những người xử sĩ bàn luận về chính trị một không thể kiểm soát. Khi đó, không thể điều hành chính trị chính xác là nếu không dùng uy quyền và thế lực, không thể duy trì được vị thế và thực hiện được chính sách.

Nguyên nhân dẫn đến sự loạn lạc này xuất phát từ những chuyển biến mạnh mẽ về kinh tế, văn hóa và chính trị của xã hội Trung Hoa lúc bấy giờ.

Thế cục ổn định ở đầu thời nhà Chu own chỉ tồn tại khi vương triều nhà Chu còn quyền lực. Khi nhà Chu suy yếu và dời đô về phía Đông, các nước chư hầu bắt đầu tranh giành quyền lực, khiến vua Chu không thể can thiệp hay ngăn chặn. Điều này dẫn đến việc một số nước mạnh lên và một số nước suy yếu. Khi một nước suy tàn, tầng lớp quý tộc mất đi vị thế. Để lấy lại quyền lực, họ phải tìm đến những người tài năng trong mọi lĩnh vực như chính trị, quân sự, kinh tế, bao gồm cả những người bình dân. Nhờ vậy, mà tầng lớp sĩ phu dần dần thoát khỏi sự chi phối của quyền lực quý tộc.