bàn về nền tảng đạo đức

Luận bàn về Nền tảng Đạo đức

Tác phẩm "BÀN VỀ NỀN TẢNG ĐẠO ĐỨC - Tác phẩm gửi tới Học viện Khoa học Hoàng gia Đan Mạch" là bài luận thuyết mà Schopenhauer đã gửi đến Học viện Khoa học Hoàng gia Đan Mạch để tham gia một cuộc thi có thưởng vào năm 1837. Trong bài viết này, ông tập trung giải quyết vấn đề mà học viện đã đặt ra, cụ thể là:

“Ý tưởng sơ khai về đạo đức, hay quan niệm cốt lõi của luật luân lý tối cao, dường như xuất hiện từ một điều tất yếu vốn lạ lẫm với chủ thể và không hề hợp lý: điều này thể hiện rõ cả trong khoa học, với mục tiêu định nghĩa đạo đức là gì, lẫn trong thực tiễn đời sống, nơi nó bộc lộ qua sự đánh giá của lương tâm về hành vi của chính mình hoặc qua những phán đoán đạo đức về hành động của người khác; hơn thế nữa, phần lớn các khái niệm then chốt trong

Luân lý học được hình thành từ ý tưởng đó và gắn liền không thể tách rời (như khái niệm về nghĩa vụ, cũng như việc khen ngợi hay khiển trách), và chúng cũng đóng vai trò quan trọng trong những điều kiện và tính tất yếu tương đương. Dựa trên những dữ kiện này và nhận thấy xu hướng nghiên cứu triết học đương thời đang kỳ vọng một sự phân tích sâu sắc hơn về vấn đề này, Hiệp hội mong muốn câu hỏi sau đây được xem xét và thảo luận một cách kỹ lưỡng:

Liệu nguồn gốc và cơ sở của Quy tắc đạo đức có thể tìm thấy trong một ý tưởng về đạo đức nằm ngay trong ý thức (hay lương tâm), và thông qua việc phân tích các quan niệm luân lý chủ đạo khác nảy sinh từ đó không? Hay là nó bắt nguồn từ một nguồn kiến thức khác?”

Trong tác phẩm, Schopenhauer đã phủ nhận nền tảng đạo đức siêu hình của Kant, đồng thời thể hiện thái độ gay gắt đối với Hegel, Fichte và những quan điểm phái sinh từ Kant. (Vì vào thời điểm đó, tư tưởng của Kant và Hegel vẫn còn rất mới mẻ, nên đây là lý do khiến bài luận thuyết của ông không được Học viện trao giải). Theo Schopenhauer, cốt lõi của đạo đức chính là “lòng trắc ẩn”. Ông cũng phân tích các động cơ phi đạo đức cơ bản trong bản chất con người, đó là “Tính vị kỷ” và “Ác ý”. Từ đó, ông kết luận rằng mọi hành vi của con người đều khởi nguồn từ ba yếu tố chính:

Vị kỷ, Ác ý và Lòng trắc ẩn; hoặc sự kết hợp giữa Vị kỷ và Lòng trắc ẩn; hoặc Vị kỷ và Ác ý.

Dịch giả Arthur Brodrick Bullock, người chuyển ngữ tác phẩm này từ tiếng Đức sang tiếng Anh, nhận định rằng: “Với những ai tin vào Luân lý học của Kant hay bất kỳ cơ sở Luân lý học nào khác, không có gì thách thức quan điểm của họ mạnh mẽ hơn tư tưởng của Schopenhauer; còn với những ai chưa tìm thấy một nền tảng luân lý nào, chắc chắn sẽ thấy những nội dung trình bày sắp tới rất thú vị.”

Giới thiệu về Arthur Schopenhauer:

Arthur Schopenhauer (1788 – 1860) là nhà triết học duy tâm người Đức. Ông là một trong những tư tưởng gia phương Tây đời đầu có nhiều điểm tương đồng với triết học Ấn Độ, tiêu biểu như quan niệm về sự khổ tu, sự chối bỏ cái tôi và ý niệm xem thế giới là sự phô chiếu ảo ảnh. Nhiều học giả xem các công trình triết học của ông là minh chứng điển hình cho chủ nghĩa bi quan triết học.

Hệ thống lý thuyết siêu hình của ông đóng vai trò là nền móng cho các tác phẩm về tâm lý học, mỹ học, đạo đức học, chính trị học và Phật học, từ đó tạo ra ảnh hưởng sâu rộng đến các danh nhân như Friedrich Nietzsche, Wagner, Ludwig Wittgenstein, Sigmund Freud cùng nhiều tên tuổi khác.