bạn làm việc vì ai

Bạn làm việc vì ai? Khi đối diện với câu hỏi này, nhiều người không ngần ngại trả lời rằng họ làm việc vì ông chủ, vì sếp. Nhưng liệu đây có phải là sự thật duy nhất? Nếu chúng ta chịu khó quan sát và tìm hiểu, sẽ nhận ra nhiều điều thú vị ẩn sau đó.

Câu Chuyện Về Những Đứa Trẻ Và Ông Lão

Có một câu chuyện kể rằng: Một nhóm trẻ em thường xuyên nô đùa trước cửa nhà một ông lão. Sau vài ngày, ông lão cảm thấy phiền toái, liền gọi các em đến và tặng mỗi em mười đồng, nói: “Các cháu chơi đùa ở đây khiến nhà ông náo nhiệt hẳn lên, nhờ đó ông cũng cảm thấy trẻ lại. Ông thưởng cho mỗi cháu mười đồng để cảm ơn các cháu.” Các em rất vui khi nhận được tiền.

Ngày hôm sau, lũ trẻ lại đến chơi. Ông lão lại ra và cho mỗi em năm đồng, giải thích: “Ông không còn nhiều tiền, chỉ còn chút bạc lẻ này thôi.” Năm đồng cũng không tệ, các em vẫn cảm thấy vui. Đến ngày thứ ba, ông lão chỉ cho mỗi em một đồng. Điều này khiến các em giận dỗi: “Suốt cả một ngày mà ông chỉ cho một đồng, tụi cháu đã vất vả như thế, thật không xứng đáng!” Sau đó, các em thề sẽ không bao giờ đến chơi trước nhà ông lão nữa.

Ông lão trong câu chuyện ngụ ngôn này thực sự rất thông minh. Ông đã hiểu và biến đổi động lực ban đầu “chơi vì vui” của bọn trẻ thành “chơi vì thưởng”. Sau đó, bằng cách giảm dần phần thưởng, ông đã khiến các em không còn muốn đến chơi nữa.

Động Lực Bên Trong Và Bên Ngoài

Trong thực tế, bất kể chúng ta làm việc gì, đều có những động lực nhất định thúc đẩy. Động lực này chia thành hai loại: động lực bên trong và động lực bên ngoài. Nếu chúng ta thống nhất được động lực bên trong với hành động, chúng ta sẽ là chủ nhân của chính mình. Nhưng nếu công việc được thúc đẩy bởi động lực bên ngoài, sớm muộn chúng ta cũng sẽ trở thành nô lệ cho những yếu tố đó.

Phương pháp mà ông lão sử dụng trong câu chuyện trên rất đơn giản. Ông đã dùng tiền thưởng – một yếu tố bên ngoài – để tác động đến động lực nô đùa của bọn trẻ, từ đó dẫn dắt hành động của chúng theo ý mình. Liệu ông lão này có giống như ông chủ hoặc cấp trên của chúng ta? Và tiền lương, thưởng liệu có phải là động lực bên ngoài của chúng ta?

Từ Tuổi Thơ Đến Khi Đi Làm

Khi còn nhỏ, cha mẹ chúng ta cũng giống như ông lão trong truyện ngụ ngôn, luôn dùng phần thưởng để điều chỉnh hành vi của chúng ta. Ví dụ, mỗi khi chúng ta tự giặt quần áo, cha mẹ thưởng cho mười nghìn đồng; khi đạt thành tích cao trong kỳ thi, cha mẹ thưởng một trăm nghìn đồng. Dần dần, chúng ta quen với việc làm những việc đó vì phần thưởng, mà quên đi động lực ban đầu. Cho dù là tự giặt quần áo, dọn phòng hay phấn đấu học tập, chúng ta đều làm vì cha mẹ.

Do từ nhỏ đã hình thành thói quen thực hiện hành vi theo đánh giá bên ngoài, khi đi làm, chúng ta thường quên mất động lực ban đầu, tự biến mình thành cỗ máy làm việc cho ông chủ.

Trong hoàn cảnh đó, công việc trở thành gánh nặng phải làm chứ không còn là sự thôi thúc từ bên trong. Đánh giá và thưởng phạt của ông chủ trở thành nguồn gốc của niềm vui, nỗi buồn trong công việc. Vì chúng ta luôn tham khảo ý kiến từ bên ngoài, tâm trạng dễ bị dao động, ảnh hưởng bởi các yếu tố khó kiểm soát, dẫn đến sự thất vọng và bất mãn.

Vòng Luẩn Quẩn Của Sự Thất Vọng

Vì vậy, sự bất mãn và thất vọng, cùng những tâm trạng tiêu cực khác, khiến chúng ta buồn bực, đau khổ. Để tránh đau khổ, chúng ta phải hạ thấp kỳ vọng, giảm bớt mong đợi. Cách làm thường thấy nhất là làm ít việc hơn. Điều này dẫn đến công việc khó đạt được thành quả, thu nhập khó tăng thêm, ông chủ cũng không thể xem trọng chúng ta. Và chúng ta lại càng đau khổ hơn… cứ thế, vòng luẩn quẩn này lặp đi lặp lại.

Bài Học Từ Cây Lê

Hãy cùng đọc câu chuyện sau: Có một cây lê, sau bao ngày tháng vất vả hấp thụ tinh hoa của tự nhiên, cuối cùng cũng đơm hoa kết trái. Năm đầu tiên, cây lê ra mười quả, nhưng có tới chín quả bị hái mất, chỉ còn lại một quả. Cây lê vô cùng bất bình, vì vậy nó tự cắt đứt kinh mạch và thề không bao giờ phát triển nữa. Năm thứ hai, cây lê lại tiếp tục ra quả, do đã tự cắt đứt kinh mạch nên cuối cùng nó chỉ đậu được năm quả, bốn trong số đó lại bị hái đi, cây lê vẫn chỉ còn lại một quả.

Nhưng lần này cây lê lại cảm thấy vui mừng và hài lòng, bởi vì nó nghĩ: “Năm ngoái mình chỉ giữ được 10% thành quả, năm nay mình giữ lại được tới 20%. Như vậy thực sự là tốt hơn rồi.” Từ 10% đến 20% thoạt nhìn thì thấy cây lê được lợi gấp đôi, mức tăng trưởng rất hấp dẫn. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ khác, giả sử nếu phát triển bình thường, năm thứ hai cây lê này có thể ra một trăm quả, nếu bị hái đi chín mươi quả (90%) nó vẫn còn có thể giữ lại mười quả (10%). Đương nhiên không loại trừ trường hợp nó vẫn bị hái đi chín mươi chín quả, chỉ giữ lại được một quả. Nhưng điều này không quan trọng vì nếu thế nó vẫn có thể tiếp tục phát triển. Năm thứ ba ra một nghìn quả, năm thứ tư ra càng nhiều quả hơn nữa… Sinh ra làm cây lê, quan trọng không phải là giữ lại cho mình bao nhiêu quả mà quan trọng là mình có thể phát triển đến đâu, nếu có thể trở thành cây đại thụ cao chọc trời, đến lúc đó, những “thế lực” ngăn cản nó phát triển trước kia đều sẽ suy yếu đi, thậm chí là không còn ảnh hưởng đáng kể với nó nữa.

Rất nhiều người trong số chúng ta cũng thường than thở: “Già rồi, đã không còn sức để phấn đấu nữa.” Tất nhiên, nhiều khi cách nói này sẽ được coi là một dạng tự ti. Nhưng trên thực tế, không phải vì họ già mà là vì họ từ chối tiếp tục phát triển.

Đừng Quên Động Lực Ban Đầu

Khi chúng ta lần đầu bước chân đi làm, ai không ôm ấp mộng tưởng, tràn đầy khát vọng lập được công danh trên con đường sự nghiệp. Nhưng thực tế, không phải cứ “muốn” là “được”, bởi vì con đường thành công không trải thảm đỏ mà đầy chông gai. Thế là một số người bắt đầu quay ra trách ông chủ không biết trọng dụng người tài, một số người chê tiền lương quá ít, một số người chê chức vụ quá thấp… Kết quả, họ cảm thấy thất vọng tràn trề, bầu nhiệt huyết khi xưa không còn thấy đâu nữa.

Có rất ít người nhận ra không phải vì tuổi tác tăng lên mà là tự thân họ không muốn phát triển, cho nên họ phát triển rất chậm hoặc chững lại. Cuộc đời này vốn ngắn ngủi, nếu ta sống mà không tiếp tục phát triển thì thật đáng tiếc. Công việc cũng vậy, nếu chúng ta cứ mơ mộng viển vông, không có chí tiến thủ, không biết cầu tiến… tất nhiên không thể thành công.

May mắn thay, chúng ta không phải là cây lê kia, một khi đã cắt kinh mạch là không thể tiếp tục phát triển. Chúng ta luôn có cơ hội sửa chữa sai lầm, thay đổi suy nghĩ và thái độ để tiếp tục con đường phát triển và thành công đã định. Chúng ta hoàn toàn có thể giải thoát mình khỏi sự “kìm hãm” của các loại phần thưởng vật chất và tinh thần từ ông chủ, bởi vì ngay từ lúc này chúng ta đã có thể bắt đầu hình thành thói quen tự đánh giá bản thân, tạo cho công việc trở thành “vì mình mới làm” – và điều đó không bao giờ là quá muộn.