bách khoa nuôi dưỡng thói quen tốt cho trẻ - thói quen tốt trong học tập (tái bản 2022)

Thói quen được hiểu là những hành vi lặp đi lặp lại nhiều lần cho đến khi trở thành định hình. Đối với trẻ em, do có đặc điểm tâm lý và quy luật phát triển riêng biệt so với người trưởng thành, nên trong quá trình rèn luyện thói quen học tập, việc tôn trọng bản chất và đặc điểm riêng của trẻ là yếu tố then chốt.

Để phát triển tính tò mò của trẻ, chúng ta nên gia tăng niềm vui trong các hoạt động và có những phản hồi tích cực trước những thắc mắc của trẻ. Chẳng hạn, khi người lớn hướng dẫn trẻ quan sát vòng đời của một con bướm, từ lúc nở ra từ trứng, thành nhộng, rồi phá kén để trở thành bướm. Khi đó, trẻ sẽ hào hứng reo hò: ‘Òa, con sâu bướm đang cong người hình chữ J!‗, ‘Nó đang lắc lư kìa!‗, ‘Ôi, nó đang nhảy!‗, ‘Nó đang biến hình!‗, ‘Nó đang lột xác để ra ngoài!‗... Vào khoảnh khắc đặc biệt này, việc được tận mắt chứng kiến sự ra đời của một sinh mệnh khi cái kén tách ra giúp trẻ rèn luyện sự tập trung, tỉ mỉ và sự phấn khích. Đây chính là cách nuôi dưỡng thói quen một cách tự nhiên. Khi chúng ta khuyến khích trẻ dũng cảm đối mặt với thử thách mới và tạo điều kiện để trẻ khám phá thế giới đầy bất ngờ và sáng tạo, chúng ta đang giúp trẻ hình thành thái độ tích cực và niềm đam mê khám phá cuộc sống. Ví dụ, khi trẻ muốn mang một con giun đất về nhà sau khi quan sát, thay vì trả lời ngay, chúng ta có thể hỏi: ‘Để con giun cảm thấy thoải mái như ở môi trường tự nhiên, mình nên làm thế nào nhỉ?‗ Nếu trẻ trả lời: ‘Cần có bãi cỏ‗, ta có thể hỏi tiếp: ‘Vì sao con biết điều đó?‗ Trẻ có thể đáp: ‘Vì con thấy giun ở bãi cỏ‗. Lúc này, ta có thể gợi ý: ‘Mẹ nhớ là để tìm được giun, con phải đào đất, vậy con đào đất để làm gì nhỉ?‗ Trẻ sẽ trả lời: ‘Giun sống trong đất!‗, ‘Giun sống trong đất và bùn!‗... Thông qua những trải nghiệm vui vẻ này, trẻ sẽ yêu thích công việc tìm tòi và quan sát hơn.

Ngược lại, nếu người lớn thường xuyên dùng kiến thức của mình để trả lời trực tiếp các câu hỏi của trẻ, trẻ sẽ chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động. Khi đó, trẻ sẽ coi người lớn là nguồn cung cấp thông tin duy nhất và dần từ bỏ thói quen tự tư duy hay tìm tòi. Sự thụ động này về lâu dài có thể khiến trẻ mất đi khả năng tự học.

Việc xem trẻ là chủ thể, tôn trọng sở thích và đặc điểm riêng của mỗi đứa trẻ, kết hợp với phương pháp trò chơi hóa và sự dẫn dắt khéo léo, sẽ giúp những thói quen tốt được hình thành và củng cố qua từng trải nghiệm thực tế. Chính những trải nghiệm được tích lũy từ những chi tiết nhỏ và hoàn cảnh cụ thể, thông qua quá trình chủ động bồi đắp, sẽ tạo nên những thói quen bền vững cho trẻ.