Đối với những học sinh đang khao khát chinh phục cánh cửa trường THPT Chuyên Nam Định – một trong những ngôi trường có bề dày thành tích và truyền thống học tập hàng đầu cả nước, việc tiếp cận với các đề thi chính thức từ những năm trước là vô cùng quan trọng. Tài liệu Đề thi Tuyển sinh lớp 10 môn Ngữ văn (Đề chuyên) năm học 2019-2020 không chỉ là một bài kiểm tra kiến thức, mà còn là thước đo về tư duy, cảm xúc và khả năng lập luận sắc bén của học sinh. Đây là nguồn tư liệu quý giá giúp các em học sinh ôn luyện, các thầy cô giáo tham khảo để xây dựng ma trận đề thi bồi dưỡng học sinh giỏi.
Cấu trúc & Nội dung trọng tâm
Đề thi được thiết kế với thời gian làm bài 150 phút, chia làm hai phần rõ rệt, đòi hỏi sự vận dụng linh hoạt từ kỹ năng đọc hiểu đến khả năng sáng tạo trong nghị luận:
- Phần I: Đọc – hiểu văn bản (4,0 điểm):
- Sử dụng văn bản thơ "Đi dọc lời ru" của Chu Thị Thơm để kiểm tra kỹ năng phân tích.
- Các dạng câu hỏi: Xác định phương thức biểu đạt, phân tích tác dụng của từ láy, thấu hiểu thông điệp về tình mẫu tử, phân tích kết cấu/giọng điệu bài thơ và so sánh văn học với thơ Chế Lan Viên.
- Phần II: Tập làm văn (6,0 điểm):
- Nghị luận xã hội (1,5 điểm): Dạng bài mở, yêu cầu học sinh tự hoàn thiện mệnh đề "Lời ru của mẹ là..." để tạo lập một đoạn văn nghị luận. Điều này đánh giá cao khả năng tư duy độc lập và trải nghiệm cá nhân.
- Nghị luận văn học (4,5 điểm): Yêu cầu bàn luận về lý luận văn học thông qua ý kiến của Chế Lan Viên: "Thơ không chỉ đưa ru mà còn thức tỉnh", sau đó vận dụng phân tích bài thơ "Bếp lửa" của Bằng Việt để làm sáng tỏ.
Điểm nổi bật của tài liệu
Đây là một bộ đề thi chuẩn mực cho hệ chuyên với nhiều ưu điểm vượt trội:
- Có hướng dẫn chấm chi tiết: Tài liệu đi kèm đáp án cụ thể cho từng câu, từ mức điểm 0,25 đến các tiêu chí chấm điểm đoạn văn/bài văn, giúp người học tự đánh giá chính xác năng lực.
- Tính tích hợp cao: Đề thi không tách rời các kỹ năng mà có sự kết nối chặt chẽ. Ví dụ: nội dung tình mẫu tử từ phần Đọc hiểu được tiếp nối sang bài Nghị luận xã hội.
- Nhấn mạnh tư duy Lý luận văn học: Câu hỏi nghị luận văn học không dừng lại ở mức độ phân tích tác phẩm mà yêu cầu học sinh phải hiểu về chức năng của thơ ca (vừa vỗ về, vừa thức tỉnh), một đặc trưng điển hình của đề thi chuyên.
- Đề bài mở, khuyến khích sáng tạo: Việc cho phép học sinh tự định nghĩa "Lời ru của mẹ" tạo không gian cho những bài viết giàu cảm xúc và mang dấu ấn cá nhân.
Hướng dẫn ôn tập & Lời khuyên học tập
Để khai thác tối đa giá trị của tài liệu này, học sinh và giáo viên có thể áp dụng các phương pháp sau:
- Đối với học sinh:
- Luyện tập theo đúng áp lực thời gian: Hãy thử làm đề trong 150 phút để rèn luyện khả năng phân bổ thời gian giữa 3 phần: Đọc hiểu - NLXH - NLVH.
- Trau dồi lý luận văn học: Đừng chỉ học thuộc bài phân tích, hãy tập trung nghiên cứu các khái niệm về đặc trưng thể loại thơ, chức năng của văn chương để giải quyết các câu hỏi mang tính lý luận như câu 2 phần Tập làm văn.
- Rèn luyện kỹ năng viết đoạn mở: Tập cách viết câu chủ đề ấn tượng và súc tích cho các đề bài dạng mở.
- Đối với giáo viên:
- Sử dụng phần Hướng dẫn chấm để hướng dẫn học sinh cách triển khai ý (outline) một cách logic, tránh viết lan man.
- Xây dựng các đề tương tự bằng cách thay thế tác phẩm nhưng giữ nguyên cấu trúc: Lý luận văn học $\rightarrow$ Phân tích tác phẩm cụ thể.
