Đối với những học sinh đang trong giai đoạn ôn luyện đội tuyển hoặc các thầy cô giáo tìm kiếm nguồn tư liệu chất lượng để bồi dưỡng học sinh giỏi, bộ đề thi Học sinh giỏi cấp tỉnh môn Ngữ văn THCS tỉnh Quảng Nam năm học 2021-2022 là một tài liệu tham khảo vô cùng giá trị. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra kiến thức, đề thi này đòi hỏi thí sinh phải có tư duy phản biện sắc sảo, vốn sống phong phú và khả năng cảm thụ văn học chuyên sâu.
Cấu trúc & Nội dung trọng tâm
Đề thi được thiết kế với thời gian làm bài 150 phút, chia làm hai phần chính với tỉ lệ điểm 8/20 và 12/20, tập trung vào hai mảng kiến thức lớn của chương trình Ngữ văn THCS:
- Câu 1: Nghị luận xã hội (8.0 điểm)
- Chủ đề: Sự thấu hiểu của con cái đối với cha mẹ.
- Hình thức dẫn dắt: Sử dụng chất liệu hiện đại và gần gũi thông qua lời thoại trong bộ phim nổi tiếng "Reply 1988" và chia sẻ của nhà báo Trần Thu Hà.
- Yêu cầu: Thí sinh phải phân tích được nỗi lòng của những người làm cha mẹ (sự lúng túng, sai lầm khi lần đầu làm cha mẹ) để từ đó bàn luận về đạo hiếu và sự đồng cảm trong gia đình.
- Câu 2: Nghị luận văn học (12.0 điểm)
- Chủ đề: Lý luận văn học về giá trị nhận thức của tác phẩm văn học.
- Vấn đề nghị luận: "Tác phẩm văn học giúp người đọc hiểu đời, hiểu người và hiểu chính mình".
- Yêu cầu: Thí sinh cần vận dụng kiến thức lý luận để giải thích nhận định, sau đó lựa chọn các tác phẩm tiêu biểu trong chương trình học để chứng minh và đánh giá sức sống của văn chương đối với tâm hồn con người.
Điểm nổi bật của tài liệu
Điều khiến tài liệu này trở nên đặc biệt và hữu ích chính là sự kết hợp giữa đề bài mang tính mở và hướng dẫn chấm chi tiết. Những ưu điểm vượt trội bao gồm:
- Tính thời đại cao: Đề bài không rập khuôn mà đưa vào những dẫn chứng từ văn hóa đại chúng (phim ảnh, báo chí), giúp học sinh phát huy khả năng kết nối văn học với thực tiễn cuộc sống.
- Đáp án chi tiết, định hướng rõ ràng: Phần hướng dẫn chấm không chỉ đưa ra ý chính mà còn quy định rõ yêu cầu về kỹ năng (bố cục, văn phong, lập luận) và yêu cầu về kiến thức, giúp người học biết cách phân bổ điểm số và xây dựng bài viết đạt điểm tuyệt đối.
- Kích thích tư duy sáng tạo: Đề thi khuyến khích những bài viết có cách lý giải sâu sắc, sáng tạo, không chạy theo lối mòn, đặc biệt trân trọng những bài viết giàu cảm xúc và hình ảnh.
- Chuẩn cấu trúc thi HSG: Phản ánh đúng ma trận đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh với sự phân hóa rõ rệt giữa mức độ cơ bản và nâng cao.
Hướng dẫn ôn tập & Lời khuyên học tập
Để khai thác tối đa giá trị của bộ đề này, học sinh và giáo viên có thể áp dụng phương pháp sau:
Đối với học sinh:
- Bước 1: Tự làm đề trong đúng thời gian 150 phút để rèn luyện áp lực phòng thi và khả năng quản lý thời gian.
- Bước 2: Đối chiếu bài làm với Hướng dẫn chấm. Đừng chỉ nhìn vào ý chính, hãy chú ý phần "Yêu cầu về kỹ năng" để cải thiện cách diễn đạt và triển khai luận điểm.
- Bước 3: Tập viết lại những đoạn văn mà bạn cảm thấy chưa sâu sắc, thử thay thế các dẫn chứng văn học khác để mở rộng tư duy.
Đối với giáo viên:
- Sử dụng đề thi này làm mẫu để hướng dẫn học sinh cách phân tích đề bài có trích dẫn.
- Hướng dẫn học sinh cách xây dựng hệ thống luận điểm cho bài lý luận văn học: từ Giải thích → Chứng minh → Đánh giá.
- Khuyến khích học sinh tìm đọc thêm các bài phê bình văn học để làm phong phú thêm phần "hiểu đời, hiểu người, hiểu mình" trong câu nghị luận văn học.
