Đối với những học sinh đang trong giai đoạn ôn luyện thi học sinh giỏi hoặc các thầy cô giáo đang tìm kiếm nguồn tư liệu giảng dạy chất lượng, Đề thi Học sinh giỏi Ngữ văn 9 cấp tỉnh Quảng Nam năm học 2019-2020 là một tài liệu tham khảo vô cùng quý giá. Đây không chỉ là một bài kiểm tra kiến thức đơn thuần mà còn là một bài toán tư duy, yêu cầu người làm bài phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức cơ bản, khả năng cảm thụ văn học sâu sắc và tư duy nghị luận xã hội sắc bén.
Cấu trúc & Nội dung trọng tâm
Đề thi được thiết kế với thời gian làm bài 150 phút, chia làm 3 câu hỏi lớn với độ khó tăng dần, bao quát toàn bộ các kỹ năng quan trọng của môn Ngữ văn:
- Câu 1 (4.0 điểm) - Đọc hiểu văn bản: Tập trung vào đoạn thơ trong tác phẩm "Bếp lửa" của Bằng Việt. Yêu cầu học sinh:
- Nhận diện và phân tích các biện pháp tu từ (điệp từ, hoán dụ, liệt kê, câu hỏi tu từ).
- Viết đoạn văn ngắn cảm nhận về tình cảm, nỗi nhớ và lòng biết ơn của người cháu đối với bà và cội nguồn.
- Câu 2 (6.0 điểm) - Nghị luận xã hội: Bàn luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý thông qua câu nói của bà Nguyễn Thị Kim Ngân: “Lạc quan cần có mức độ, nỗ lực thì phải tột độ”. Đây là dạng bài đòi hỏi tư duy phản biện về mối quan hệ giữa thái độ tinh thần (lạc quan) và hành động thực tế (nỗ lực).
- Câu 3 (10.0 điểm) - Nghị luận văn học: Câu hỏi phân hóa cao, yêu cầu vận dụng lý luận văn học. Học sinh phải hiểu về quan niệm “Lời gửi của nghệ thuật” trong tiểu luận "Tiếng nói của văn nghệ" (Nguyễn Đình Thi), sau đó làm sáng tỏ qua hai tác phẩm trọng tâm: bài thơ "Ánh trăng" (Nguyễn Duy) và truyện ngắn "Chiếc lược ngà" (Nguyễn Quang Sáng).
Điểm nổi bật của tài liệu
Điểm khiến tài liệu này trở nên đặc biệt chính là sự đi kèm của bản Hướng dẫn chấm chi tiết, mang lại giá trị thực tiễn cao:
- Ma trận chấm điểm minh bạch: Không chỉ đưa ra đáp án, hướng dẫn chấm còn phân tách rõ ràng giữa Yêu cầu về kỹ năng và Yêu cầu về kiến thức, giúp học sinh biết mình cần trình bày như thế nào để đạt điểm tối đa.
- Khuyến khích sự sáng tạo: Tài liệu ghi rõ giám khảo cần "trân trọng, khuyến khích những bài viết sáng tạo, độc đáo", điều này định hướng cho học sinh không nên học vẹt mà cần phát triển cái tôi cá nhân trong bài viết.
- Sự kết hợp liên văn bản: Câu 3 của đề thi là minh chứng cho xu hướng ra đề hiện đại, không tách rời lý luận và thực hành, buộc học sinh phải biết áp dụng lý thuyết văn học để phân tích tác phẩm một cách khoa học.
- Tính thực tiễn: Câu nghị luận xã hội lấy chất liệu từ thực tế điều hành kinh tế, giúp học sinh kết nối bài học trên lớp với hơi thở của đời sống.
Hướng dẫn ôn tập & Lời khuyên học tập
Để khai thác tối đa hiệu quả từ bộ đề thi này, học sinh và giáo viên có thể áp dụng các phương pháp sau:
- Đối với phần Đọc hiểu: Hãy luyện tập thói quen gọi tên chính xác biện pháp tu từ và quan trọng hơn là phân tích được tác dụng của chúng trong việc biểu đạt cảm xúc của tác giả.
- Đối với Nghị luận xã hội: Đừng chỉ giải thích từ ngữ. Hãy xây dựng hệ thống luận điểm chặt chẽ: Giải thích > Phân tích > Chứng minh (dẫn chứng thực tế) > Phản đề > Bài học hành động.
- Đối với Nghị luận văn học: Khi gặp dạng đề lý luận, hãy nắm chắc khái niệm then chốt (trong bài này là "Lời gửi của nghệ thuật") trước khi đi vào phân tích tác phẩm. Hãy tìm ra điểm chung về thông điệp nhân văn mà các tác phẩm khác nhau cùng hướng tới.
- Quản lý thời gian: Với 150 phút, hãy phân bổ thời gian hợp lý (khoảng 30 phút cho câu 1, 40 phút cho câu 2 và 80 phút cho câu 3) để đảm bảo bài viết có chiều sâu và hoàn thiện.
Hy vọng bộ đề thi và hướng dẫn chấm chi tiết này sẽ là kim chỉ nam giúp các em học sinh chinh phục kỳ thi học sinh giỏi Ngữ văn 9 một cách tự tin và thành công nhất!
