nhân loại - một lịch sử tràn đầy hi vọng

Trong tác phẩm " Nhân loại, một lịch sử tràn đầy hi vọng", nhà sử học Rutger Bregman dẫn dắt độc giả khám phá hành trình xóa bỏ những định kiến từ các nghiên cứu trước đây vốn cho rằng con người bản chất là ích kỷ và chỉ vì lợi ích cá nhân. Thay vào đó, ông tập trung khai thác cách chúng ta sử dụng những phẩm chất tốt đẹp tiềm ẩn để kiến tạo một xã hội văn minh hơn. Nhân loại, một lịch sử tràn đầy hi vọng phân tích chuyên sâu các công trình nghiên cứu về bản chất con người trong lịch sử. Bregman áp dụng phương pháp lập luận song song, đối chiếu quan điểm của Thomas Hobbes và Jean-Jacques Rousseau – hai triết gia với góc nhìn hoàn toàn trái ngược nhau để làm nền tảng cho cuốn sách. Một bên là Thomas Hobbes với quan điểm cho rằng con người sinh ra đã ích kỷ, bạo lực và thiên về chiến tranh, vì vậy chỉ có luật pháp và nhà nước mới có thể kiểm soát được bản chất xấu xa này. Ngược lại, Rousseau khẳng định con người sinh ra tự do và chính nền văn minh cùng hệ thống luật pháp đã hạn chế quyền tự do đó. Bregman bày tỏ sự đồng tình và ủng hộ quan điểm của Rousseau. Dựa trên góc nhìn này, ông phác họa một bức tranh về loài Homo sapiens trong suốt hơn 300.000 năm qua, sống hòa hợp với thiên nhiên, cộng đồng và luôn duy trì sự đoàn kết, hòa bình. Bằng cách tiếp cận đa ngành từ lịch sử, khảo cổ học đến tâm lý học, Bregman giúp người đọc phá bỏ thế giới quan của Hobbes. Ông chỉ ra cách chúng ta có thể vận dụng những giá trị tốt đẹp vốn có để xây dựng một cộng đồng tốt đẹp hơn. Tác giả không ngần ngại phản biện các nghiên cứu tâm lý học nổi tiếng như thí nghiệm máy sốc điện của Stanley Milgram hay thí nghiệm nhà tù Stanford của Philip Zimbardo – những công trình vốn cung cấp cơ sở khoa học cho niềm tin rằng con người vốn ích kỷ. Thêm vào đó, ông còn đưa yếu tố văn hóa vào cuộc tranh luận, sử dụng sự đối lập giữa cuốn tiểu thuyết "Chúa ruồi" và câu chuyện thực tế về những đứa trẻ bị đắm tàu trên đảo Ata để đưa ra một kết luận gây bất ngờ. Đặc biệt, điểm nhấn của cuốn sách là khi Bregman nhìn nhận lại những sự kiện đau thương trong lịch sử như Holocaust, Chiến tranh Thế giới thứ Nhất hay cơn bão Katrina (2005). Đây là những minh chứng rõ rệt về sự tàn độc của con người. Tuy nhiên, bằng cách phân tích nguyên nhân và điều kiện thúc đẩy những hành động đó, Bregman giải mã lý do tại sao những người bình thường lại có thể gây ra những tội ác kinh hoàng. Ông thực hiện điều này một cách khách quan, không giảm nhẹ sự thật để xoa dịu những nỗi đau lịch sử. Theo Bregman, ham muốn bạo lực không đóng vai trò chủ chốt, mà chính quyền lực mới là yếu tố tác động trực tiếp đến các quyết định sinh tồn của những con người bình thường, dẫn đến những hậu quả thảm khốc. Khi lịch sử truyền thống thường coi sự sụp đổ của các nền văn minh là "thời kỳ đen tối", các học giả hiện đại lại nhìn nhận đó như một sự giải thoát, nơi những người nô lệ tìm thấy tự do và văn hóa phát triển mạnh mẽ. Bregman tin rằng nỗi sợ về sự sụp đổ văn minh là không có căn cứ, vì sự thật thường nằm ở giữa hai quan điểm này. Ông trích dẫn "lý thuyết vỏ ngoài" của nhà sinh vật học Frans de Waal, cho rằng văn minh chỉ là một lớp vỏ mỏng dễ vỡ. Tuy nhiên, Bregman lập luận rằng thực tế, khi đối diện với thảm họa như ném bom hay đắm tàu, con người thường ưu tiên sự hợp tác, sức mạnh cộng đồng và lợi ích chung. Các nghiên cứu cho rằng con người xấu xa thường được lan truyền mạnh mẽ vì chúng ta có xu hướng tin vào những điều tiêu cực và yêu thích những nội dung giật gân. Điều này càng được thúc đẩy bởi các nền tảng như Facebook và Twitter, vốn ưu tiên hiển thị những thông tin gây sốc. Do đó, chúng ta thường tập trung vào những bằng chứng hỗ trợ cho niềm tin về sự tàn bạo bẩm sinh mà vô tình bỏ qua những minh chứng cho thấy con người có xu hướng tự nhiên là làm điều tốt. Thông qua "Nhân loại", Bregman đưa ra nhiều dẫn chứng để chứng minh rằng khi chúng ta tin tưởng vào những điều tốt đẹp, chúng ta sẽ trở nên tốt hơn – một lời tiên tri tự ứng nghiệm. Minh chứng rõ nét nhất là mô hình nhà tù Halden và Bastøy tại Na Uy. Tại đây, lính canh không mang vũ khí, cùng ăn uống, trò chuyện và giải trí với tù nhân. Các tù nhân không bị giam cầm trong phòng kín mà được tự trồng rau, làm việc cho các cơ sở bên ngoài và tự do di chuyển. Kết quả là tỉ lệ tái phạm tội giảm hơn 50% so với các nhà tù truyền thống và chi phí vận hành cũng thấp hơn. Mục tiêu chính là trang bị kĩ năng cần thiết để họ tái hòa nhập cộng đồng và không quay lại nhà tù. Câu chuyện về tình người trong cuốn sách gợi mở một con đường tích cực cho nhân loại. Đó là một "chủ nghĩa hiện thực mới", khuyến khích chúng ta tin vào bản chất tốt đẹp của con người và hướng tới những giá trị cốt lõi của "con Người với chữ N viết hoa" như Golding đã đề cập. Trong bối cảnh chủ nghĩa dân túy và sự yếm thế đang gia tăng, tác phẩm "Nhân loại, một lịch sử tràn đầy hi vọng" của Rutger Bregman mang đến một góc nhìn lạc quan, tích cực và dự báo một tương lai tươi sáng hơn cho loài người. Đã đến lúc chúng ta cần một tư duy mới về bản chất con người!