đờn ca tài tử nam bộ - khảo & luận

Cuốn sách "ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ KHẢO VÀ LUẬN" của tác giả Nguyễn Phúc An đã đáp ứng đúng mong mỏi của cộng đồng nhạc sĩ, những người theo đuổi âm nhạc dân tộc Việt Nam, đặc biệt là những người yêu mến dòng nhạc tài tử Nam bộ.

Thực tế, nhạc tài tử Việt Nam là một loại hình nghệ thuật ở trình độ cao, là sự giao thoa giữa tính khoa học và triết học phương Đông. Điều này đòi hỏi người thực hành phải có kiến thức sâu rộng về văn hóa và lịch sử. Nhạc tài tử Nam bộ được hình thành và phát triển dựa trên những quy luật âm thanh tự nhiên của con người, tương tự như âm nhạc phương Tây và các nền văn hóa khác trên thế giới. Tuy nhiên, một điều đáng tiếc là tại Việt Nam, các tài liệu và sách vở về âm nhạc hiện nay vẫn còn thiếu sót, gây khó khăn cho việc nghiên cứu và tìm hiểu. Trên thực tế, hầu hết các lý luận và ý tưởng trong âm nhạc dân tộc đều có thể được chứng minh hoặc giải thích rõ ràng. Thế nhưng, chúng ta lại thiếu điều kiện, sự quyết tâm và kiến thức chuyên môn để tra cứu trong các tư liệu cổ. Phần lớn những tài liệu quý giá còn sót lại được viết bằng chữ Hán hoặc tiếng Pháp, tạo nên rào cản lớn trong việc tiếp cận thông tin.

Nhờ thế mạnh về Hán văn và các ngoại ngữ khác, tác giả Nguyễn Phúc An đã có thể nghiên cứu sâu các tài liệu âm nhạc tại các thư viện quốc tế và các nguồn tư liệu chữ Hán tại Việt Nam. Bên cạnh đó, với nền tảng lý luận vững chắc, kết hợp giữa tư duy logic của dịch học phương Đông và tính khoa học của phương Tây, ông đã đưa ra những kết luận riêng biệt, sắc sảo và hợp lý. Những kết luận này đều được dựa trên việc truy nguyên nguồn gốc thông qua sách vở, báo chí và tài liệu, khiến cho những nhận định của những người đọc có thể dễ dàng chấp nhận.

Về mặt nội dung, dù chưa thể bao quát toàn bộ nền nhạc cổ miền Nam, nhưng tác phẩm đã tổng hợp gần như đầy đủ những tinh hoa và hiểu biết về âm nhạc tài tử Nam bộ. Những kiến thức giá trị và hữu ích mà cuốn sách cung cấp là điều không thể thiếu đối với bất kỳ nhạc sĩ, nhà nghiên cứu hay người yêu mến loại hình nghệ thuật này.

Một thực tế đáng suy ngẫm là tại nước ta, một số sách về âm nhạc thường chỉ là nơi ghi chép lại những phát biểu của các nhân vật, có cả những điều đúng và chưa đúng, mà người viết ít khi đưa ra quan điểm cá nhân. Điều này thường do tâm lý ngại va chạm hoặc sợ làm mếch lòng người khác, dẫn đến việc không dám khẳng định điều gì đúng, sai hay cần được điều chỉnh để thế hệ sau có thể tiếp nối. Khi người viết không tự tin vào quan điểm của mình, thì khó có thể thuyết phục được độc giả. Chính vì vậy, mà nhiều buổi diễn âm nhạc dân tộc hiện nay chỉ dừng lại ở mức độ khơi lại những giá trị cũ, thay vì thực sự phát triển và làm đẹp hơn cho nền văn hóa âm nhạc Việt Nam. Sẽ thật uổng phí công sức của tiền nhân nếu một nền văn hóa phong phú như âm nhạc dân tộc Việt Nam chỉ được trưng bày trong bảo tàng để mọi người ngắm nhìn thời hoàng kim. Hiện tại, thì những giá trị cổ truyền thống đang nằm trong bảo tàng, trong khi những cái mới phát triển lại bị lệch lạc và không nhiều, điều này đi ngược lại với trào lưu tiến hóa của xã hội.

Có thể khẳng định rằng, nhờ những bước đi táo bạo và tiêu chí rõ ràng của cuốn sách này, các thế hệ sau sẽ có được những chí thức, dù là sơ lược, nhưng chính xác về nhạc tài tử miền Nam. Từ đó, họ có thể tự tin phát triển tri thức về âm nhạc Việt Nam vốn đậm đà bản sắc dân tộc theo con đường nghệ thuật chân chính mà các bậc tiền nhân đã định hướng.

Sài Gòn, ngày 22 tháng 10 năm 2018

Hoàng Cơ Thụy & Nguyễn Xuân Yên

Cựu giảng viên bộ môn đờn tranh

và ký xướng âm Việt Nam

tại Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn

và Trường Cao đẳng Sân khấu - Điện ảnh