đi tìm nhân vật

Đi Tìm Nhân Vật

Đây là một tác phẩm hư cấu, lấy bối cảnh trong một khoảng thời gian và không gian không được xác định cụ thể. Truyện bắt đầu với ý định của một nhân vật trong việc thu thập thông tin từ các nhân chứng về một vụ án mạng vừa diễn ra.

Từ một hành động có giới hạn cụ thể, dưới ngòi bút của Tạ Duy Anh, một thế giới mênh mông đã mở ra, dẫn dắt người đọc đối diện với những vấn đề sinh tử của con người, bao gồm cả những khía cạnh gai góc nhất về ý nghĩa của sự tồn tại. Việc tìm kiếm thủ phạm giết chết một cậu bé đánh giày vô danh trên hè phố đã trở thành cuộc truy tìm kẻ bóp nghẹt cuộc sống của cả một dân tộc, thậm chí là cuộc truy tìm kẻ tiêu diệt sự sống của con người trong một thời đại được ca ngợi là thời đại của trí tuệ và ánh sáng.

Tạ Duy Anh không sử dụng lý lẽ để thuyết phục, mà thông qua các sự việc, hoàn cảnh, tai ương và tâm trạng của những nhân vật được chọn lọc từ thực tế bi thảm, chua cay và đôi khi hài hước của xã hội Việt Nam trong suốt thế kỷ qua. Tác giả đưa người đọc vào một môi trường sống ngột ngạt, hỗn loạn và nhố nhăng, nơi con người buộc phải đối mặt với lựa chọn duy nhất: đánh đổi linh hồn để bảo toàn thể xác hoặc ngược lại.

Bản năng sinh tồn mãnh liệt đã khiến con người sẵn sàng chối bỏ chính linh hồn mình. Từ đó, mọi sự sa đọa và nhơ nhuốc trở thành những hình ảnh huy hoàng được tô vẽ rực rỡ, xuất phát từ bản tính dối trá, gian ác và đê tiện tiềm ẩn trong mỗi cá nhân. Quá trình đánh mất bản thân vì sợ hãi và thiếu hiểu biết đã biến con người từ nạn nhân của người khác và thời thế thành nạn nhân của chính mình.

Vì "lừa dối trở thành phương tiện để đạt được mục đích và được sự cổ vũ của sự dốt nát", cuối cùng đã tạo nên một liên minh giữa sự lừa dối và dốt nát. Liên minh này, với quyền lực chi phối, điều khiển con người theo hướng che giấu sự thật, sẵn sàng tiêu diệt những ai hoài nghi về những thứ chân lý mà họ ban phát. Hệ quả tất yếu là một cuộc sống mà trong đó "cái thiện bị nhân danh và trở thành thảm hại trước cái ác".

Khi lối sống đó kéo dài theo năm tháng, trở thành thói quen và nếp sống, con người không còn đơn thuần là diễn viên trong một vở kịch che giấu bản chất thật, mà đã biến thành những kẻ cuồng tín. Những cái thiện bị nhân danh để họ trở thành một loại Satan bằng xương bằng thịt – điều mà trước đây Satan chỉ được coi là một ý niệm.

Thế giới tiểu thuyết của Tạ Duy Anh không chỉ mô tả sự sa đọa về dục tình dưới lớp vỏ giả dối của Tartuffe, không chỉ có những dằn vặt cá nhân trong sự suy đồi đạo lý của Raskolnikov hay Karamazov, cũng không chỉ thể hiện thái độ khước từ bướng bỉnh với nét hồn nhiên của nhân vật thần thoại Protee. Đó chính là những vết hằn nhức nhối về tình trạng đổ vỡ toàn diện không thể cứu vãn của cuộc sống. Đó là thế giới nơi con người phải tuân thủ tuyệt đối những yêu cầu đoạn tuyệt với chính mình, biến mình thành loại bột dễ dàng bị nhào nặn theo khuôn mẫu do các cơ chế quyền lực đúc sẵn. Đó là thế giới không còn tình ruột thịt, không chấp nhận những suy nghĩ hay ước vọng riêng tư và tình yêu không còn chỗ đứng trước sự chi phối của hận thù và chém giết – nơi mà dường như con người ta luôn tụ họp để cùng nhau tiêu diệt một kẻ nào đó.